Kleszcze - nie daj sie złapać w kleszczową pułapkę

Zaplanowaliście wyprawę do lasu, piknik na polanie albo wakacje nad jeziorem? Marzycie o sielankowym wypoczynku wśród naturalnych terenów zielonych, z dala od miejskiego szumu? Jeśli pragniecie spędzić spokojne, beztroskie, a przede wszystkim bezpieczne wakacje blisko natury, koniecznie zapoznajcie się z tematyką dotyczącą kleszczy – ich charakterystyką, obszarem występowania, objawami potencjalnych ukąszeń oraz sposobami ich zapobiegania. Rzetelne informacje, wzbogacone praktycznymi poradami dotyczącymi odpowiedzialnego zachowania się na terenach zalesionych, pozwolą uniknąć serii zagrożeń, jakie potrafią sprowokować te licznie występujące w Polsce gromady pajęczaków, należących do podgromady roztoczy.
Kleszcze to sprytne i nieprzewidywalne osobniki, które potrafią atakować swoją ofiarę szybko, niepostrzeżenie i bezboleśnie, wyczuwając jej zapach oraz wydychany dwutlenek węgla z odległości ok. 20 metrów. Na ciele wybierają miejsca najdelikatniejsze, gdzie skóra jest cienka i wilgotna. Często zagnieżdżają się w okolicach uszu, w pachwinach, pod kolanami, ale dla pewności należy zawsze sprawdzać miejsca mniej osiągalne i ukryte. Kleszcze potrafią długo poszukiwać odpowiedniego punktu zanim zdecydują się ukąsić. Kłując skórę, wprowadzają substancję znieczulająca, dlatego ich atak przebiega łagodnie i wręcz niezauważalnie. Potrafią zadomowić się na ciele na kilka dni, w ciągu których powiększają swoje rozmiary z ok. 2 mm do nawet 12 mm, odżywiając się w tym czasie krwią. Ich podstawowymi żywicielami są najczęściej zwierzęta, takie jak myszy, psy, zające lub krowy. Nierzadko jednak wybierają sobie za cel człowieka, polując nieustannie gdy tylko temperatura sięga ok. 10C, głównie w okresie od marca do listopada.
Do najczęstszych gatunków występujących w Polsce można zaliczyć kleszcza pospolitego, łąkowego oraz obrzeżka gołębiego. Pierwsze dwa idealnie odnajdują się na terenach wilgotnych. Pospolity zamieszkuje praktycznie wszystkie rodzaje lasów, parki oraz działki rekreacyjne. Na odmianę łąkową musimy uważać odpoczywając nad jeziorem lub w pobliżu terenów bagnistych. Obrzeżek gołębi najczęściej występuje na poddaszach oraz strychach, w miejscach stałego gniazdowania gołębi. Obecność kleszczy nie przerażałaby zbytnio gdyby nie fakt, że często przenoszą one liczne wirusy oraz bakterie, które stanowią realne zagrożenie dla człowieka bez względu na wiek. Przypuszcza się, że ok. 10–15% tych pajęczaków zakażonych jest m.in. wirusem kleszczowego zapalenia mózgu oraz krętkami boreliozy. Ze względu na ich bliski kontakt ze zwierzyną, również hodowlaną, powinniśmy unikać bezpośredniego picia mleka prosto od krowy lub kozy, na których mogły żyć zakażone kleszcze. Proces pasteryzacji produktów jest wystarczającą bronią, zwalczającą ryzyko zarażenia.
Warto zastosować kilka sposobów ochrony przed kleszczami, które zminimalizują ryzyko niebezpiecznych dla zdrowia ukąszeń. Najskuteczniejszą metodą uchronienia się przed odkleszczowym zapaleniem mózgu są szczepionki podawane w trzech seriach, broniące organizm w okresie od 3 do 5 lat od czasu zaszczepienia. Tylko pełna, potrójna dawka całorocznych szczepień daje gwarancję podniesienia odporności oraz zabezpieczenia przed chorobą. Dodatkowo oferta preparatów odstraszających, dostępnych w aptekach, którymi można posmarować lub spryskać odsłonięte części ciała, jest wystarczająco bogata, aby wybrać jeden sprawdzony. Zabierając dzieci w obszary wzmożonego występowania tych roztoczy, czyli do lasu, nad jezioro, na polanę czy na działkę, pamiętajcie o odpowiednim zasłonięciu ciała maluchów. Zadbajcie o to, aby miały nakrycie głowy, najlepiej takie, które chroniłoby również kark. Zdecydowanie lepiej jest wybrać spodnie z długimi nogawkami, zwłaszcza w czasie spacerów wśród wysokich traw i krzewów, oraz bluzki z długimi rękawami. Ubranka nie muszą być grube. Latem dobrze sprawdzają się te, uszyte z lekkich, zwiewnych materiałów, przepuszczających powietrze, które nie powodują nadmiernej potliwości w wysokich temperaturach. Planując trasę przechadzki najlepiej omijać tereny przydrożne, pobocza pól i łąk oraz miejsca przy samych drzewach, gdzie zbiorowiska kleszczy są największe. Porą najwyższej aktywności pajęczaków jest wczesny ranek oraz późne popołudnie, dlatego też optymalnym rozwiązaniem będzie spacer w godzinach południowych. Po powrocie, pomimo braku wyraźnych symptomów ukąszenia, swędzenia lub zaczerwienienia ciała, powinniście uważnie sprawdzić całe ciało dziecka, zwracając szczególną uwagę na miejsca, gdzie skóra jest najbardziej delikatna.
Co zrobić w razie znalezienia wkłutego już w ciało kleszcza? Po pierwsze zachować spokój i równowagę, gdyż nie każde ukąszenie musi nosić znamiona zarażenia poważną chorobą, zagrażając tym samym zdrowi bądź życiu dziecka! Najlepszym sposobem na pozbycie się kleszcza jest chwycenie go pęsetą i delikatne wyciągnięcie do góry ruchem lekko obrotowym. Zabieg nie może być zbyt gwałtowny, aby nie oderwać części pajęczaka. Pod żadnym pozorem nie można smarować go tłuszczem, spirytusem lub acetonem, które mogą wywołać jego odruch wymiotny! Miejsce ukłucia należy zdezynfekować i, co najistotniejsze, bacznie obserwować nawet przez kilka najbliższych tygodni. Wszelkie objawy przypominające grypę – wysoka gorączka, bóle mięśni, głowy, stawów i żołądka – oraz zaczerwienienia skóry, a także pojawiający się rumień, powinny być dla nas sygnałem, aby jak najszybciej zasięgnąć porady lekarza!